Bron : www.volkskrant.nl
Veel mooier kan het leven van Marley ons niet voorgeschoteld worden 5 Marley, The Definitive Story
We hebben het ons misschien nooit gerealiseerd, maar Bob Marley (1945-1981) was een meester van de verborgen boodschappen. In de documentaire Marley van Kevin Macdonald, over leven en liedwerk van de Jamaicaanse reggaester, worden er nogal wat onthuld.

Zo blijkt het liedje Small Axe uit 1973, waarin een grote boom wordt omgehakt door een kleine bijl, helemaal geen wijze levensles van het type ‘hoogmoed komt voor de val’ te zijn, of een protestlied tegen het Jamaicaanse establishment, zoals altijd werd gedacht.

Small Axe was een rechtstreekse waarschuwing aan het adres van een nieuw conglomeraat van Jamaicaanse platenlabels, genaamd Big Tree. Dat had geen onderdak geboden aan Marleys band The Wailers. Het refrein krijgt ineens een weinig verheffende lading: ‘So if you are the big tree / We are the small axe / Ready to cut you down’.

Een volgende openbaring levert een ontroerend filmfragment op, als de gegoede nazaten van Marleys blanke vader worden geconfronteerd met het lied Corner Stone. Daarin zingt Bob Marley dat een door de bouwer geweigerde steen later de hoeksteen van het huis kan blijken te zijn. Marley zou het lied hebben geschreven na het enige bezoek aan zijn verwekker, die weigerde zijn vaderrol op zich te nemen. Een achterneef en een halfzus tonen zich geschokt door de profetische tekst van het zwarte schaap, gericht aan de blanke kant van zijn familie. ‘Hij heeft gelijk gekregen’, zegt de halfzus. ‘Bob heeft de naam Marley uiteindelijk wereldberoemd gemaakt.’

Zijn we met de nodige scepsis aan Marley begonnen, dan kan die na dit soort scènes overboord. De Schotse regisseur Kevin Macdonald, bekend van de historische films One Day in September en The Last King of Scotland, biedt met Marley nieuwe inkijkjes in het al vele malen in tekst en film gedocumenteerde leven van de mythische zanger.

Alles dachten we al te weten van de man die na zijn dood uitgroeide tot misschien wel de grootste popster van de vorige eeuw, wiens liedjes nog altijd worden gekoesterd op alle continenten en wiens Get Up, Stand Up geldt als eeuwig lijflied van de onderdrukten van deze wereld.

We kenden zijn levensverhaal: de kinderjaren in het gehucht Nine Miles, zijn vertrek naar de achterbuurt Trenchtown in Kingston, de vorming van zijn band The Wailers en zijn gestage verovering van de wereld met betoverende reggae en een weliswaar warrige, maar in het post-hippietijdperk zeer tot de verbeelding sprekende rastafilosofie.

En natuurlijk zijn tragische dood, na een verwaarloosde teeninfectie en een vergeefse behandeling in een Duitse, holistische kliniek. In documentaires als het Britse Caribbean Nights (1988) was zo’n beetje al het beschikbare archiefmateriaal gepasseerd, zagen we fragmenten uit de meest meeslepende liveshows, kwamen familie, vrienden en bekenden aan het woord over de man die over zichzelf nauwelijks iets los liet.

Macdonald heeft al dat werk overgedaan, met gebruikmaking van veelal hetzelfde archiefmateriaal en een aantal dezelfde pratende hoofden. Maar anders dan in vorige Marley-documentaires komen die hoofden in Marley tot leven: zij vertellen het Marley-verhaal, dat ook een beetje over henzelf gaat.

Macdonald heeft zijn hoofdpersonen streng geselecteerd: we luisteren uitvoerig naar Bunny Livingston, jeugdvriend en medeoprichter van The Wailers, naar weduwe Rita Marley, naar zoon Ziggy, dochter Cedella en voormalig Miss World en Marley-minnares Cindy Breakspeare.

Er is in de tweeënhalf uur die Marley duurt, tijd om diep te graven. Zo kan Bunny Livingston herinneringen ophalen aan de begintijd van The Wailers, die als beginnend bandje ‘s nachts oefenden voor een publiek van dem duppies: geesten die rondwaarden op de plaatselijke begraafplaats. ‘Als we daar durfden te spelen, konden we ook een podium aan.’

De held wordt niet gespaard als weduwe Rita, die zich na Marleys dood ontpopte als wreed heerser over diens nalatenschap, wordt gevraagd naar de vele liefdesaffaires van haar man. ‘Ach, zijn missie oversteeg ons liefdesleven.’ Of als dochter Cedella zich uitlaat over de laatste uren van haar vader, toen hij in een ziekenhuis in Miami werd omringd door muziekvrienden en vrouwen: ‘Zelfs toen had ik hem niet even voor mezelf.’

Het geheim van Marley was zijn gedrevenheid en maniakale focus, analyseert Bunny Livingston. ‘Hij zag een weg uit de armoede: zijn gitaar.’ Dat zijn geldingsdrang fanatieke vormen kon aannemen, zien we bij de prachtige opnamen van Marley en een team van vertrouwelingen op het voetbalveld, naast het inmiddels uit de kluiten gewassen Marley-huis, waarin vrouwen overigens geen broeken mochten dragen. We zien Marley als virtuoze voetballer die niets liever deed dan bandleden door de benen spelen en zijn volgelingen onderwerpen aan bijna militaire trainingsschema’s.

De filmmaker Kevin Macdonald weet hoe hij een verhaal moet vertellen, al is dat in Marley nogal lineair, van geboorte tot dood. Archiefbeelden en historische context – zoals het bizarre bezoek van de Ethiopische keizer Haile Selassie aan Jamaica of de straatrellen in Kingston tijdens een politiek moeilijke periode op het eiland – zijn prachtig verweven met de muziek van Marley, tot leven komende krantenknipsels en live-opnamen. Daarbij wordt ons, dankzij weduwe Rita, een intieme blik gegund in de familiealbums: de ansichtkaarten voor Bob in de holistische kliniek, Bob op een kinderfeestje, Bob aan het pielen op de gitaar, op zoek naar een nieuw liedje.

Veel mooier kan het leven van de tot halfgod geworden zanger ons niet worden voorgeschoteld, en gevreesd moet worden dat de ondertitel van de film, The Definitive Story, een ware zal blijken.
(Recensie door Robert van Gijssel, gepubliceerd op 10-05-2012)